To pierwszy i ostatni teoretyczny rozdział w tej publikacji. Piszę o definicji usability, by mieć pewność, że dobrze się rozumiemy. Jeśli dobrze czujesz ten temat, możesz przejść dalej.

Polska Wikipedia podaje, że użyteczność (ang. usability, web-usability) to nauka zajmująca się ergonomią interaktywnych urządzeń oraz aplikacji. W Polsce pojęcie użyteczności stosowane jest zazwyczaj w odniesieniu do ergonomii serwisów WWW oraz aplikacji użytkowych. Użyteczność w ich przypadku skupia się na: intuicyjnej nawigacji, ułatwieniu skanowania w poszukiwaniu informacji oraz zapewnieniu zrozumiałej dla użytkownika komunikacji.

Chcąc podejść do tematu bardziej metodycznie, można powiedzieć, że norma ISO 9241 definiuje użyteczność jako miarę wydajności, efektywności i satysfakcji użytkownika, z jaką dany produkt może być używany do osiągnięcia określonych celów przez danych użytkowników.

Pojęcie usability często pojawia się w kontekście human-computer interaction (HCI), czyli nauki zajmującej się interakcją człowiek – komputer.

Jeden z pierwszych orędowników użyteczności (o dość konserwatywnych poglądach) — Jakob Nielsen — pisze o 5 najważniejszych elementach usability:

• Learnability — jak łatwo jest użytkownikom wykonać podstawowe zadanie podczas pierwszego kontaktu z serwisem?
• Efficiency — jak szybko zadania wykonuje użytkownik, który już zna serwis?
• Memorability — jak szybko użytkownik może osiągnąć biegłość w posługiwaniu się serwisem po dłuższej w nim nieobecności?
• Errors — jak wiele błędów popełniają użytkownicy, jak błędy te są komunikowane oraz w jakim czasie i jak użytkownicy mogą sobie z nimi poradzić?
• Satisfaction — czy użytkownicy lubią używać serwisu?

Gdy zaczynam mówić o usability, od razu dodaję, że należy pamiętać także o odnalezieniu złotego środka pomiędzy ilością funkcji a łatwością posługiwania się. Użytkownicy nie będą zadowoleni z bardzo ergonomicznej aplikacji, jeśli nie będą mogli wykonać w niej pożądanych działań. Z drugiej strony nie usatysfakcjonuje ich także aplikacja dająca teoretyczną możliwość wykonania pożądanych zadań, ale w sposób tak skomplikowany, że w praktyce wręcz bezużyteczny.